Hoofd RKK Zendtijd Leo Fijen wil manifest voor behoud van godsdienstige programma’s

Religieuze programmering mag niet worden gemarginaliseerd en de publieke omroep moet programma’s gaan maken voor moslims. Twee uitkomsten van een debat dat RKK organiseerde ter gelegenheid van de najaarspresentatie.

Hoofd RKK Zendtijd Leo Fijen maakte er een goed geregisseerde show van. Want de omroep die de zendtijd van de Nederlandse bisschoppenconferentie verzorgt, mag dan klein zijn, er werken wel degelijk professionals voor radio, televisie en internet. Die al jaren garant staan voor meer dan alleen de zondagse eucharistieviering. In het nieuwe seizoen brengt RKK zes televisieprogramma’s en zeven radioprogramma’s. De programmering is herzien, onder meer nu Kruispunt van z’n vertrouwde plek op de late zondagavond (22.40) op Nederland is verplaatst naar donderdag om 18.25 uur op dat net. Fijen kon enkele nieuwe programma’s aankondigen, waaronder de serie Allemachtig 80! over vitale tachtigers, en, opvallend, Ziel en Zaligheid, een muziekprogramma gepresenteerd door Antoine Bodar op Radio 4, een zender waarop RKK niet eerder te horen was.

Kruispunt verhuist niet alleen, het krijgt ook een wat andere invalshoek. Het programma zal minder aansluiten bij actualiteiten (Katholiek Nederland TV en Radio zal meer aan de hand van de actualiteit berichten over de geloofsbeleving van katholieken), maar zich richten op persoonlijke verhalen.

Onbegrip

De verplaatsing van Kruispunt speelde een centrale rol in een discussie over religie en omroep tussen oud-premier Ruud Lubbers, mediabisschop Frans Wiertz, oud-NPO-netcoördinator Ton F. van Dijk (tegenwoordig directeur van producent Palm Plus) en theoloog Erik Borgman. Het besluit van de NPO riep vooral onbegrip en verontwaardiging op. Onder andere Lubbers, Wiertz, Borgman en aanwezige vertegenwoordigers van andere omroepen op levensbeschouwelijke grondslag uitten hun ongenoegen. Lubbers vroeg zich af waarom Kruispunt eigenlijk naar een andere plek moest. Het ging toch goed? Hij trok een parallel met de gevoelens van onmacht en onzekerheid die PVV-leider Geert Wilders veel stemmen hebben opgeleverd: er wordt over ons beslist door ‘deskundigen’ en wat je er ook van zegt, het haalt niets uit. Van Dijk deed een poging de discussie breder te trekken en te nuanceren door erop te wijzen dat Kruispunt niet het enige programma is dat een andere plek heeft gekregen. Dat de schema’s veranderden, was bovendien onvermijdelijk: er komen nieuwe omroepen bij, LLiNK verdwijnt en sommige bestaande omroepen groeien, terwijl andere juist zendtijd inleveren. Van Dijk speelde ook de bal terug naar oud-politicus Lubbers. Als de oud-premier de plaats van religie in de media zo belangrijk vindt, waarom heeft hij dan als informateur de weg bereid voor coalitiebesprekingen met de PVV, een partij die kamervragen stelde over aandacht bij de publieke omroep voor het Islamitische Suikerfeest? Lubbers wilde van geen kritiek weten: je kunt geen enkele partij uitsluiten en CDA en VVD moeten maar duidelijk maken dat ze de vrijheid van godsdienst en het verbod op discriminatie overeind houden.

Borgman en Wiertz, die zich wat minder in de discussie mengden, onderstreepten vooral het belang van religieuze programmering in het publieke bestel. Als daarvoor geen plaats meer zou zijn, kun je het bestel beter opheffen, vond Borgman. Wiertz riep in herinnering dat getuigen van het geloof wezenlijk is voor Christenen, dat er behoefte is aan zingeving en dat de Europese cultuur vele eeuwen door het Christendom is geïnspireerd zodat het vreemd zou zijn als religie uit de publieke programmering zou verdwijnen.

De meeste deelnemers aan het gesprek zagen de verplaatsing van Kruispunt als een teken aan de wand. De positie van religieuze programma’s is volgens hen in gevaar. Fijen lanceerde een plan om samen met de andere levensbeschouwelijke omroepen in een manifest aandacht te vragen van de NPO voor behoud van godsdienstige programma’s. In het manifest zou moeten worden gepleit voor een religieuze balk in de avondprogrammering op Nederland 2, die andere groepen kan bereiken dan alleen de eigen achterban,. Hij kreeg voor zijn idee bijval van bestuurders van andere omroepen, zoals KRO, NCRV en EO en ook van veel zogeheten 2.42 zendgemachtigden (voor de nieuwe Mediawet van kracht werd, bekend als 39f-omroepen).

Moslimprogramma

Van Dijk vroeg op zijn beurt nadrukkelijk aandacht voor programma’s waarin moslims zich kunnen herkennen. Volgens hem moeten de publieke omroepen de moslims een helpende hand reiken, nu een ledengebonden islamitische omroep in het bestel ontbreekt. Hij vroeg zich hardop af waarom er onder de bestaande omroepen geen paniek uitbrak toen bleek dat moslims geen eigen ledenomroep binnen het bestel krijgen. Het bestel is in feite failliet als een miljoen mensen niet vertegenwoordigd zijn. Dat de moslims er niet in zijn geslaagd om zich voldoende te organiseren, doet daar wat Van Dijk betreft niets aan af. Hij is zich daarom al enige tijd aan het inspannen om in de publieke alsnog ruimte voor een op moslims gerichte programmering te bewerkstelligen. Van Dijk vroeg de levensbeschouwelijke omroepen eigen zendtijd daarvoor in te zetten. Concrete toezeggingen kreeg hij niet meteen, maar zijn pleidooi vond wel weerklank bij een aantal omroepbestuurders, en bij onder andere oud-premier Lubbers. KRO-directeur Koen Becking wees erop dat het gaat om vrijheid van vereniging en dat de moslims zichzelf kunnen organiseren als ze dat willen. Hij voegde daar na afloop wel aan toe dat de leden van de KRO moeten beslissen over de inzet van zendtijd en eventuele samenwerkingsverbanden.

Becking herhaalde tijdens het debat dat het aantal omroepen in het bestel kleiner moet worden, bijvoorbeeld door fusies aan te gaan. De KRO voert daarover gesprekken, aldus Becking, die verder geen nadere bijzonderheden gaf. Ook andere deelnemers aan het gesprek gingen in op de toekomst van de publieke omroep en de bezuinigingen die Hilversum naar alle waarschijnlijkheid boven het hoofd hangen. Neem je eigen verantwoordelijkheid en wacht niet op de politiek, zei oud-premier Lubbers. De politiek volgt immers de maatschappelijke ontwikkelingen. Wel wat naïef, zei oud-netcoördinator Van Dijk. De politiek heeft het bestel in zijn sop laten gaar koken en loopt Hilversum regelmatig voor de voeten, bijvoorbeeld toen CDA-premier Balkenende tijdens een persconferentie inging op een mogelijk besluit om te stoppen met Lingo. En laten we niet vergeten dat de Nederlandse publieke omroep het internationaal gezien goed doet, aldus Van Dijk. Nergens anders zijn er zoveel religieuze programma’s te zien en te horen, al staan ze niet op prime time.

Bas Nieuwenhuijsen

Foto: Reinder van Dijk