Jan van Friesland: terug naar het eerste kievitsei

Als nieuwe hoofdredacteur van Omrop Fryslân neemt Jan van Friesland afscheid van zijn vertrouwde werkterrein: politiek, wetenschap en de wereld. Geen probleem. ‘Ik gelóóf in de regio.’

Een jaar nadat hij bij NOS Nieuws zijn entree maakte als chef van de tachtig man sterke binnenlandredactie ruimt Jan van Friesland zijn bureau alweer uit. Om terug te keren naar Leeuwarden, zijn geboortestad, waar hij hoofdredacteur wordt van Omrop Fryslân, de omroep waarmee hij opgroeide. Als Jan Nagel overigens, zijn eigenlijke naam. ´Van Friesland´ kreeg hij bij de VARA opgeplakt, toen hij als politicologiestudent stage liep bij Achter het Nieuws, waar al een Jan Nagel werkte: de Nagel die het legendarische politieke radioprogramma In de Rooie Haan bedacht.

Van Friesland stond eveneens aan de wieg van belangwekkende programma’s: series met Paul Witteman over genetica, psychiatrie en wetenschap, Buitenhof, Het Zwarte Schaap, Van Dis in Afrika. Volgens zijn NOS-collega’s krijgt Omrop Fryslân een hoofdredacteur met niet alleen ruime tv-ervaring, maar ook een grote intellectuele bagage. Van Friesland studeerde eveneens filosofie en deed uitputtend onderzoek naar de Italiaanse wijsgeer Carotta en diens theorie dat Jezus eigenlijk Julius Caesar was.

Kievitsei?

En dan nu de aandacht richten op skûtsjesilen en het eerste kievitsei? Streekgebonden folklore die voor regionale omroepen even belangrijk is als een kabinetsformatie voor het NOS Journaal? ‘Ik ben niet vies van verhalen van de straat’, riposteert Van Friesland, die nog twee statements maakt om het beeld van homo intellectualis te ontkrachten. Eén: hij bezit óók het diploma hydraulisch installeren van de landbouwpraktijkschool in Ede. Twee: ’s avonds leest hij geen boek, maar zit hij in het café. ‘Dat zouden meer journalisten moeten doen. Niet om dronken te worden, maar omdat je er veertig, vijftig antennes aantreft die je op ideeën brengen, of de ideeën die je al hebt aanscherpen.’

Van Friesland ziet snel mogelijkheden, zegt hij. ‘Ik vind het leuk om met mensen projecten te realiseren. Daar ligt een stuk intellectuele uitdaging’, aldus de Fries, wiens vader regiovoorzitter van de Fryske Nasjonale Partij was en in allerlei besturen zat waardoor ‘er thuis dagelijks gediscussieerd werd over politiek.’

Thuis was een grote boerderij in Minnertsga, het dorp dat onlangs in het nieuws kwam toen daar al vier jaar een man dood in bed bleek te liggen zonder dat zijn familieleden in huis naar eigen zeggen iets doorhadden. Vraagt zo’n drama om stevig uitpakken met de camera of is terughoudendheid geboden? Van Friesland aarzelt: ‘Bij de NOS houden we een permanent debat over hoe ver de verslaggeving moet of kan gaan. Soms liggen zaken zó gevoelig. Bij de regionale omroep weegt dat nog eens extra zwaar omdat je heel dicht bij het publiek staat. Wel vind ik, als ik naar de journalistiek in Nederland kijk, dat het postmodernisme daarin erg is doorgeschoten. Al die aandacht voor persoonlijke relaties en cosmetica. Ik word liever geïnformeerd over de ingenieur die een prachtige brug heeft gebouwd of over het midden- en kleinbedrijf waar van alles gebeurt. Maar omdat het niet sexy is, gaan de media eraan voorbij.’

Regio

In de regio worden andere keuzes gemaakt. Daar gaat het over de mensen en hun verhalen, aldus Van Friesland. ‘Ik geloof in de regio’, zegt hij met stemverheffing. ‘De positie van de mensen wordt gedefinieerd vanuit een regio. Het regeringscentrum Den Haag hangt daar ver boven. Daarna komt nog Brussel, waar we helemaal niet bij kunnen. In de regio begint het voor iedereen en wij moeten de regio naar de mensen brengen. De omroep is daarvoor het verbindingsmiddel bij uitstek. Wij maken eigen nieuws, eigen soaps- en dramaseries, eigen sportverslaggeving. Wie had dat 25 jaar geleden kunnen denken? Regionale omroepen hebben een enorme ontwikkeling doorgemaakt.’

Door de mogelijkheden van nieuwe media uit te buiten wil Van Friesland it heitelân nóg dichter bij de mensen brengen. ‘Meer dynamiek laten ontstaan tussen internet, radio en tv’, ontvouwt hij een van zijn plannen. ‘Het publiek is niet meer alleen ontvanger, maar ook zender geworden. Jan en alleman maakt met zijn mobieltje foto’s. Soms hebben die grote nieuwswaarde, dus je bent gek als je daar niets mee zou doen.’

Andere ambitie van de 1 september aantredende hoofdredacteur is nog meer drama en sport te brengen. ‘Door handig te manoeuvreren met budgetten’, zegt Van Friesland erbij, want de financiële middelen bij regionale omroepen blijven naar Hilversumse maatstaven beperkt. Omdat de wereld zich opmaakt voor een continu nieuwsaanbod zal Omrop Fryslân, zonder meteen een Friese CNN te worden, zich ook op dat punt moeten bezinnen. ‘Om toch onderscheidend te zijn’, aldus Van Friesland.

Uithangbord

De boerenzoon uit Minnertsga is niet de eerste Journaalmedewerker die na vele jaren in Hilversum de gang naar Omrop Fryslân maakt. Eindredacteur Sjoerd IJbema ging hem voor. Ook documentairemaker Thom Verheul, die half Nederland over zich heen kreeg met zijn tweeluik Verborgen Moeders waarin een Veluwse vader van incest en kindermoord werd beschuldigd, vond in Leeuwarden de luwte.

De betrekkelijke anonimiteit waarin hij als eindredacteur documentaires zijn werk kan doen is niet weggelegd voor Van Friesland, die als hoofdredacteur niet alleen een taak heeft als inspirator en aanjager, maar ook als uithangbord. Diners en recepties op het provinciehuis en daarbuiten, officiële bijeenkomsten met andere Friese hotemetoten – Van Friesland zal er niet om verlegen hoeven te zitten. Als non-conformistische, republikeinse journalist lijkt hij voor het protocollaire werk niet bijster in de wieg gelegd. Dan vergissen we ons toch, zegt hij. ‘Ik heb jarenlang opinie- en debatrubrieken geleid en ze allemaal over de vloer gehad. Van Wim Kok en Von der Gablentz tot Gorbatsjov. Met erg veel genoegen, neem dat van mij aan.’

Sjak Jansen

 Foto: Josje Franken