Labyrint wijst de weg door de wetenschap

In een schuur achter een landhuis in Kortenhoef laat een man in een witte jas middels een pipet een groene vloeistof in een reageerbuis druppelen. Hij is aan het knutselen met DNA. In de Verenigde Staten is deze do-it-yourself biology al een tijdje aan de gang. Je koopt wat erfelijk materiaal op internet en probeert bijvoorbeeld om zelf een organisme te bouwen. Dat zoiets in Amerika al gebeurt, verbaast misschien niet. Maar dat ze in de gemeente Wijdemeren voor God aan het spelen zijn?

Het blijkt te gaan om een gespeelde scène voor een opname voor het nieuwe wetenschapsprogramma Labyrint dat vanaf 3 maart elke woensdag vanaf 20.50 uur te zien is op Nederland 2. In het landhuis woont Rob van Hattum (VPRO) die samen met Marcia van Woensel (Teleac) de eindredactie voert over deze coproductie. Na het opstarten van de website Wetenschap24 door de twee omroepen, het kortlopende wetenschapsprogramma Echt niet! en samenwerken bij Beagle, was het nu tijd voor een langlopende wetenschapserie. Van Hattum: ‘Een paar jaar geleden is er gesproken met de raad van bestuur van de NPO over de plek die wetenschap bij de publieke omroep moet innemen. Het leek een beetje een bedreigde diersoort te worden. Terwijl wetenschap echt bij de publieke omroep hoort, de commerciëlen doen het niet. Dat vond de raad van bestuur gelukkig ook. Labyrint moet nu het vlaggenschip worden.’

Twee verhalen

Labyrint komt in de plaats van Hoe? Zo!, dat nog wel op de radio verder gaat. Van Hattum erkent dat die voorganger en andere wetenschapsprogramma’s leuk maar luchtig zijn. ‘Wetenschap hoeft niet altijd in een quizvorm gegoten te worden om het aantrekkelijk te maken. Het mag allemaal wel wat steviger. Labyrint is dan ook journalistieker van aard. Meer richting Tegenlicht. Labyrint geeft ook duiding. Want veel materie is fascinerend, maar ingewikkeld. Er wordt wat meer van de kijker gevraagd. Wel gaan we nog laten onderzoeken of het programma gewaardeerd wordt en waar het beter kan.

In elke aflevering van Labyrint wordt één thema belicht vanuit twee perspectieven. De twee verhalen van elk vijftien minuten worden na elkaar verteld. ‘De kijker kan dan denken: dit is het, om vervolgens nog een heel ander gezichtspunt te ontdekken. Er wordt vaak gedacht dat de wetenschap op zoek is naar dé waarheid, maar die bestaat niet. Er zitten altijd onverwachte kanten aan en die willen wij laten zien.’ De eerste reportage wordt dan bijvoorbeeld vanuit een alfahoek bekeken en het tweede vanuit een betaperspectief. Of het ene deel vanuit hoop en het andere vanuit vrees. ‘De tweede aflevering (te zien op 10 maart –red.) gaat bijvoorbeeld over diepe breinstimulatie. Daarbij worden de hersenen door middel van elektroden zo geprikkeld dat een ziekte als Parkinson gecontroleerd kan worden. We laten dan eerst zien dat dat deze methode heel succesvol is. Daarna tonen we dat bij een derde van de mensen die zo’n stimulatie krijgen een gedragverandering optreedt. Zo worden sommige patiënten manisch. Wie is er dan verantwoordelijk? De arts of de persoon zelf? We laten twee kanten van de medaille zien.’

Kiezen

Labyrint onderzoekt volgens Van Hattum terreinen die anderen laten liggen. ‘Bij het NOS Journaal en NOVA hebben ze geen wetenschapsredacteuren meer. Ze lezen de persberichten en denken: wetenschap doen we er wel een beetje bij. Terwijl het een drijvende kracht is in de maatschappij. Wij lezen de wetenschappelijke tijdschriften wél en doen onderzoeksjournalistiek. Labyrint zal een hiaat opvullen.’

Het nieuwe programma wordt zonder extra financiering van OC&W gemaakt. Het wil in de toekomst wellicht samen gaan werken met NEMO en NRC om bijvoorbeeld debatten te organiseren. En er zijn ideeën om aan de NRC academische jaarprijs een publiekspoll te koppelen. Over het winnende plan dat daar dan uit komt zal Labyrint dan een aflevering maken. Zo moet het programma crossmediaal worden.

Ook wil Labyrint inspelen op de actualiteit door zijn thema’s aan te laten sluiten bij gebeurtenissen die in de week van uitzending aan de orde zijn. Zo ging de eerste aflevering, op de dag van de gemeenteraadsverkiezingen, over kiezen. Dat blijken we een stuk minder bewust te doen dan we denken. Het is vooral ons onbewuste dat onze voorkeur voor iets of iemand bepaalt. Zo kozen Amerikaanse studenten die uit een aantal foto’s van Nederlandse politici de meest betrouwbare kandidaat moesten aanwijzen voor... inderdaad: Balkenende.

 Luc Lansink

Illustratie: VPRO/Teleac

 Labyrint is elke woensdagavond te zien rond de klok van 20.50 uur op Nederland 2