Herdenking 65 jaar Bevrijding: ‘Wij vinden het heel belangrijk dat het allemaal wordt doorgegeven’

Dit jaar wordt herdacht dat er 65 jaar geleden een einde kwam aan de Tweede Wereldoorlog. De NOS maakt een reeks speciale uitzendingen, met onder meer bijzondere verhalen uit de oorlog, de viering van Bevrijdingsdag en een project van scholieren uit Canada. ‘Bij uitstek een taak voor de publieke omroep.’

Voor geschiedenis in het algemeen en de Tweede Wereldoorlog in het bijzonder bestaat veel belangstelling in Nederland. Niet zo vreemd, vindt Peter Kloosterhuis, hoofd evenementen bij de NOS. ‘De oorlog heeft een groot deel van onze identiteit bepaald. Er zijn inmiddels niet veel mensen meer die de oorlog als volwassene hebben meegemaakt. Dat betekent dat er steeds minder getuigen zijn die kunnen vertellen wat ze hebben meegemaakt, en dat besef leidt vanzelf tot meer belangstelling. Ik denk bovendien dat er behoefte bestaat om dingen samen te delen, zeker als je er een gezamenlijke identiteit in vindt en dat herkent met elkaar. Als je minder met elkaar deelt in de traditionele omgeving van kerk of vereniging, zoek je misschien naar andere gelegenheden. Zoals nationale gebeurtenissen, waar je bij kunt zijn of naar kunt kijken.’

Kloosterhuis is dan ook niet verbaasd door de kijkcijfers van de herdenkingsuitzendingen  rond 65 jaar Bevrijding, die al zijn geweest. ‘Zelfs de herdenking van de bevrijding van Auschwitz, in januari, trok een flink aantal kijkers. Ook al was het een lange uitzending van zo’n drie en een half uur op de middag en waren er in Polen geen Nederlandse vertegenwoordigers bij, er keken toch een paar honderdduizend mensen. Die het zeer hebben gewaardeerd, hun reacties kun je samenvatten als: ‘Wat goed dat u dit uitzendt’. Het is, vind ik, ook bij uitstek een taak voor de publieke omroep.’

Documentaires

De Tweede Wereldoorlog is de afgelopen 65 jaar talloze malen onderzocht, beschreven en in beeld gebracht. Van de boeken en tv-programma’s van Loe de Jong tot, vorig jaar nog, het omvangrijke project De Oorlog van de NPS. Valt daar nog wel iets aan toe te voegen? Kloosterhuis denkt het wel. ‘We maken bijvoorbeeld drie speciale documentaires. De eerste zenden we uit rond de Westerbork-herdenking op 12 april en gaat over Selma Engel-Wijnberg. Zij is via Westerbork naar Sobibor gedeporteerd en heeft daar de opstand in het kamp meegemaakt. Ze is ontsnapt en kwam na de oorlog met haar Poolse man in Nederland terug, waar ze als ongewenste vreemdeling werd behandeld. Ze is naar New York geëmigreerd en wilde nooit meer iets met Nederland te maken hebben. Ad van Liempt en Esmeralda Böhm hebben haar in Amerika opgezocht. De tweede documentaire, op Bevrijdingsdag, gaat over een groot Canadees project. Enkele duizenden leerlingen van Canadese middelbare scholen, evenveel als het aantal Canadese militairen dat hier is gesneuveld, komen in mei naar Nederland om deel te nemen aan de herdenking. Jan Eikelboom volgde de voorbereidingen. In de laatste documentaire, op 15 augustus, staan de ‘troostmeisjes’ centraal. De vrouwen die door de Japanse bezetters van onder meer het toenmalige Nederlands-Indië werden misbruikt. Frank van Osch tekende hun verhalen op.’

Trein

Tijdens de viering van de Bevrijding op 5 mei zullen er nog meer bijzondere verhalen aan worden toegevoegd. Kloosterhuis: ‘Het Nationaal Comité 4 en 5 mei laat vanaf 31 maart vijf weken de Vrijheidstrein door Nederland rijden. Op 5 mei maken we een live-programma vanuit de trein, waarbij we als het ware het spoor van de oorlog volgen van Limburg naar Amsterdam. Per regio wordt ingegaan op wat er is gebeurd, met ‘grote’ verhalen over bijvoorbeeld het verloop van de strijd, verteld door militair historicus Christ Klep, en ‘kleinere’ meer persoonlijke herinneringen, waarvoor Ad van Liempt voor het eerst als gast aanwezig is.’ En er worden 15 reportages gemaakt over specifiek regionale bevrijdingsverhalen.

Verder zijn de uitzendingen voor een belangrijk deel registraties van de herdenkingen. ‘Het defilé in Wageningen, het ontsteken van het Bevrijdingsvuur door premier Balkenende, de 5 mei lezing van oud-premier Kok en noem maar op. Ook dat is belangrijk om vast te leggen.’

Doorgeven

De NOS heeft de uitzendingen een rode draad gegeven, zegt Kloosterhuis. ‘De programma’s hebben een gemeenschappelijk thema: doorgeven. Hoe geven we de ervaringen, kennis en gevoelens uit de oorlog door aan nieuwe generaties? Dat krijgt gestalte door middel van al die verhalen, maar ook door bijvoorbeeld bij de Auschwitz-herdenking en op Bevrijdingsdag verschillende generaties bij elkaar te brengen en te laten vertellen.’

Kloosterhuis onderstreept nog eens het belang dat de NOS aan de herdenkingen hecht, en dat niet alleen in de uitzendingen tot uitdrukking komt. ‘Wij mochten met een aantal collega’s in Westerbork deelnemen aan het oplezen van de namen van de 102.000 Nederlandse slachtoffers van de Holocaust. Zeer indrukwekkend. Wij vinden het heel belangrijk dat het allemaal wordt doorgegeven. Daarom maken we in totaal acht uitzendingen, waar we flink in hebben geïnvesteerd, op Nederland 1 en 2. Er is vaak kritiek op de netmanagers, maar wij hebben gemerkt dat ze ruimhartig plaats wilden maken voor deze programma’s. Ze onderkennen dat dit voor de publieke omroep belangrijk is.’

 Bas Nieuwenhuijsen