Duizendpoot voor onderzoek naar aparte tak van sport

Wie even nadenkt, kan zo een lijstje opstellen van zaken die de afgelopen tijd speelden rond integriteit en toezicht binnen de publieke omroep. De Bibaboerderij, de Leescoupé, Mary Poppins, Rob Hof, dubbelfuncties bij vooral enkele kleinere levensbeschouwelijke omroepen: allemaal kwesties die aandacht kregen van de CIPO. ‘Maar we reageren niet alleen op incidenten’, haast CIPO-lid Marry de Gaay Fortman zich te zeggen. ‘We hebben ook een eigen agenda.’ ‘Dit jaar staat daarop een onderzoek naar nevenfuncties en hoe dat is geregeld bij de omroepen, er wordt gekeken naar het verstrekken van opdrachten aan vrienden en familieleden, er komt een algemeen beleidsonderzoek naar buitenproducenten en we willen weten hoe omroepen omgaan met diversiteit’, vult scheidend CIPO-secretaris Anouk Rommes aan.

Rommes verlaat CIPO binnenkort. Niet omdat ze het werk niet leuk vindt, maar omdat ze zich als zelfstandig adviseur op, vooral, juridisch gebied wil vestigen. De Gaay Fortman: ‘Toen we in 2006 begonnen, wisten we dat het juridische aspect heel belangrijk zou zijn. We hebben ons bijvoorbeeld gericht op de governance, de scheiding van toezicht en bestuur, en daarvoor kijk je onder meer naar statuten. Maar daarnaast blijken we veel meer onderzoek te moeten doen op een breder terrein. We wilden daarom naast de parttime secretaris een onderzoeker aanstellen. Nu Anouk weggaat, hebben we besloten om een fulltime functie te creëren: een combinatie van secretaris en onderzoeker.’

Grens

Om aan te geven hoe breed het terrein van de CIPO-werkzaamheden is, somt Rommes een aantal zeer uiteenlopende voorbeelden op. ‘We hebben onder meer onderzoek gedaan naar de cofinanciering van programma’s en de aanbesteding van de ledenwerfcampagnes, naar dubbele petten, de governance-structuren, de onafhankelijkheid van accountants die jaarrekeningen controleren, vriendendiensten, ledenreizen en noem maar op.’ En dat is los van de affaires, Kamervragen en andere incidenten waar de commissie op moest ingaan. ‘Zulke vragen trekken we altijd breder’, zegt De Gaay Fortman. ‘We kijken niet alleen naar de omroep die het bij een incident betreft, maar we vragen ons af hoe zo’n kwestie verder zit, hoe het bijvoorbeeld beleidsmatig is geregeld.’

Aan al dat onderzoekswerk zit overigens wel een grens. ‘We blijven op ons eigen gebied’, stelt De Gaay Fortman vast. ‘Wij moeten de omroepen en de Raad van Bestuur van de NPO adviseren over de naleving en de interpretatie van de gedragscode van de publieke omroep. Daartoe evalueren we de code en doen we onderzoek. Verder is er de klokkenluidersregeling, waarin wij een rol spelen. Maar als het bijvoorbeeld om fraude gaat, dan kan justitie in beeld komen, of het Commissariaat voor de Media dat toeziet op de rechtmatige besteding van omroepgeld. Met het Commissariaat hebben we afspraken over de samenwerking.’

Toezicht

De nieuwe secretaris-onderzoeker zal niettemin een duizendpoot moeten zijn. ‘Vooral iemand met ervaring in het opzetten van dit soort onderzoeken’, vindt De Gaay Fortman. ‘Welke vragen moet je stellen, hoe kun je er conclusies aan verbinden?’ ‘Kennis van de omroepwereld is een pre’, zegt Rommes erbij. ‘Je pikt het wel op, maar de omroep is echt een aparte tak van sport.’

In elk geval een tak, waarin het toezicht nog altijd beter kan, vindt de commissie. ‘We willen ook dit jaar weer een stap zetten op weg naar verdere professionalisering van de Raden van Toezicht. Daarvoor organiseren we in juni weer een aparte dag met workshops voor de leden van de Raden van Toezicht. Die komen zelf bijvoorbeeld met de vraag of de governance-structuur in de hele publieke omroepwereld niet uniform moet worden. Wij zijn in toenemende mate ook een soort steunpunt, een vraagbaak voor omroepen die met vragen zitten of proberen om zaken goed te regelen. Dat komt denk ik mede doordat we laagdrempelig zijn. Omroepen leggen ons bijvoorbeeld uit eigen beweging conceptstatuten voor. Daar geven wij dan kritisch commentaar op, net zoals we ook kanttekeningen hebben geplaatst bij de onafhankelijkheid van de nieuwe toetreders tot het bestel. De Raad van Bestuur heeft die overgenomen. We hebben een breed draagvlak in de omroepwereld.’

Bas Nieuwenhuijsen