Ontvlechting actualiteiten levert gemengde reacties op

De nieuwe indeling van actualiteitenrubrieken op tv heeft een stroom van reacties opgeleverd. Carel Kuyl, hoofdredacteur van NOVA, ziet met het dagelijkse 'nieuwsuur' een oude droom werkelijkheid worden. Mediadirecteur Taco Rijssemus verwacht dat de KRO zich kan profileren met de terugkeer van Brandpunt. Marc Visch van de beroepsvereniging NVJ vraagt zich verbijsterd af waar de nieuwe indeling toe zal leiden. 'Profilering? Wat houdt dat in? Hoe doe je conservatief liberaal, progressief, protestants-christelijk verslag vanuit Haïti?'

'De tijden van de verzuiling keren niet terug, maar retro heeft in Hilversum de afgelopen maanden aan populariteit gewonnen', schreef de Volkskrant - een dag nadat de NPO bekendmaakte dat de actualiteitenrubrieken vanaf september 2010 anders worden ingedeeld. De nieuwe omroep WNL gaat elke ochtend op de plek van Goedemorgen Nederland (KRO) een ontbijtprogramma maken, Eén Vandaag (TROS, AVRO) blijft, maar Netwerk (NCRV, EO) en Nova (NPS, VARA) verdwijnen. In plaats daarvan krijgen VARA, EO en WNL op werkdagen de gelegenheid een nieuw, journalistiek programma te maken. De KRO komt op zondagavond terug met Brandpunt - de actualiteitenrubriek die in 1996 verdween. NOVA gaat zonder de VARA, maar met de NOS door als Nieuwsuur, meer dan ooit geinspireerd door het grote voorbeeld Newsnight van de BBC. En de tweede nieuwkomer in het bestel, Powned, komt met eigen programma op de late avond op Nederland 3.

'Ik ben er heel erg enthousiast over. Het is de realisering van een oude droom', zegt Carel Kuyl van NOVA. 'Ik vind dat de ambitie er moet zijn om een journalistiek programma te maken dat kwalitatief goed en ongebonden is. Eigenlijk journalistiek op de weg die NOVA al een aantal jaren volgt. Die gelegenheid biedt de NPO nu met het Nieuwsuur. Het is het antwoord op de versplintering en de erodering van de journalistiek. Ik vind dat de Raad van Bestuur het heel goed gedaan heeft door ieder een plek te geven, elke omroep de plaats die ze van nature toekomt. De VARA bijvoorbeeld gaat nu op het gebied van actualiteiten weer een andere rol spelen, de rol van geprofileerde omroepvereniging. Maar dat geldt voor alle omroepverenigingen. Zij willen hun missie nadrukkelijke uitdragen. Ik vind dat geen knieval voor 'vroeger'. Dat zou zo zijn als dat het enige is wat de Raad van Bestuur zou doen. Maar dat is dus niet zo. Het zijn twee kanten van dezelfde medaille. Aan de ene kant het actualiteitenprogramma van de ongebonden omroepen NOS en NPS, aan de andere kant de geprofileerde programma's van de verschillende omroepverenigingen met leden. Ik ben heel nieuwsgierig naar wat die gaan doen met hun slot.'

Solidariteit

'Het is terug naar af', reageerde oud-verslaggever en presentator Aad van den Heuvel van Brandpunt in De Wereld draait door en op Radio 1. Maar dat is KRO-mediadirecteur Taco Rijssemus veel te kort door de bocht. 'Die kritiek is - hoe zal ik het zeggen - prematuur. Richt zich met name op een formule die er nog niet is', stelt hij. 'We hebben een onderzoeksjournalistiek slot gekregen. Daar krijgen we ook budget voor. Dat betekent onder meer dat we ons zullen richten op goede reportages uit het buitenland - internationale journalistiek - en onderzoeksjournalistiek - twee werkvelden die nu onderbelicht zijn bij de publieke omroepen. Verder willen we heel duidelijk betrokken journalistiek gaan bedrijven - dat kan je heel goed doen met zo'n rubriek. Vanuit de missie waar de KRO voor staat. Solidair met de zwakken, kritisch op de macht. Dus: we gaan een geheel eigentijdse versie van Brandpunt maken. Gericht op de lacunes binnen de publieke omroep en met betrokken journalistiek.'

Laat onverlet dat de KRO-directeur niet helemaal tevreden is met de gang van zaken. 'Het doet pijn om te zien dat we Goedemorgen Nederland kwijt raken. Dat is best zuur als je de afgelopen jaren heel hard hebt gewerkt om zo'n rubriek neer te zetten. Met heel weinig geld. Daar zijn we toch wel trots op. Kijk ook hoe Sven (Kockelman, red.) dat doet! We hebben meermalen aangegeven dat er meer budget moest komen. Nu komt er meer budget. Gaat het naar WNL! Ja, dat is zuur.'

Doodzonde

'We houden van alle journalistieke programma's er maar eentje over: EénVandaag' stelt Marc Visch van de NVJ. 'Goedemorgen Nederland verdwijnt, Netwerk verdwijnt. Het enige dat we verder krijgen is dat Nieuwsuur. Ik ben het helemaal eens met de analyse van Aad van den Heuvel dat we terug zijn bij af. Destijds hebben we ons allemaal sterk gemaakt voor de bundeling van krachten bij de actualiteitenrubrieken. Zodat je mensen vrij kunt maken voor onderzoeksjournalistieke projecten. Zodat je geld hebt om goede dingen te doen. Ik zou zeggen: geef de journalistiek in Nederland nou eindelijk de ruimte die het nodig heeft. Het is toch doodzonde dat je de zaken weer ontvlecht, terwijl je juist baat zou hebben bij bundeling? Ik vind het ook in tegenspraak met de uitspraken van omroepbestuurder Henk Hagoort op de nieuwjaarsreceptie dat het aantal omroepen moet worden teruggebracht. Wat ga je doen als de omroepen straks fuseren? Die rubrieken weer bij elkaar brengen?'

Misschien nog wel meer steekt de bestuurder van de NVJ de suggestie dat de hele operatie bij de NPO is ingezet om antwoord te geven op 'geluiden uit de samenleving', waarbij hij het koppelt aan de eerdere uitspraak van Henk Hagoort dat de actualiteitenrubrieken nu 'drie keer de Volkskrant' zijn. 'Ik wil toch wel even afstand nemen van de geluiden over de linkse kerk en dat de actualiteitenrubrieken zo links zouden zijn. Er is nu toch wel voldoende, ook wetenschappelijk onderzoek geweest waaruit bleek dat Hilversum niet te betitelen is als links. Of rechts. Ik snap ook niets van dat openbare functioneringsgesprek over Clairy Polak (nu presentator bij NOVA). Wat doet zij dan dat zo links is? Ja, ze stelt kritische vragen. Is dat links?'

Op drift

Het is dezelfde kritiek die Kees Boonman, voormalig KRO-hoofdredacteur voor Netwerk, heeft. 'Het Hilversumse journaille heeft de precieze richtlijnen nog niet onder ogen gekregen, maar het is definitief afgelopen met de 'Linkse Kerk'. De publieke omroep gaat het nieuws brengen vanuit 'verschillende invalshoeken en op een onderscheidende manier'‘, schrijft hij cynisch in een opiniestuk in de Volkskrant. 'Gaan we terug naar partijkrantenjournalistiek? (..) Is Clairy Polak te gekleurd, zoals het gerucht gaat, om een 'neutraal' Nieuwsuur te presenteren? De samenleving is wel erg op drift als aan dit soort gevoelens gehoor wordt gegeven.' 

Een NPO-woordvoerder reageert nuchter: 'We hebben het hier over nieuws en opinie. Aan de ene kant hebben we straks een niet ledengebonden nieuws- en actualiteitenprogramma, aan de andere kant geven de omroepen commentaar en opinie vanuit hun eigen identiteit. Het gaat hier niet om een knieval. Omroepen vertegenwoordigen leden, stromingen. Zij willen graag een afspiegeling zijn van de samenleving. Inspelen op de behoefte die binnen de maatschappij leeft aan duiding vanuit verschillende invallshoeken.'

Eigen smoel

Ook Carel Kuyl wijst op de 'eigen smoel' die de omroepen willen tonen. 'Ik ben heel benieuwd naar de burgerlijk conservatieve invalshoek van WNL, het progressieve van de VARA, het religieuze van de EO.... Het lijkt mij een uitdaging om dat te vertalen in actualiteiten. Bovendien: dat is wat de omroepen zelf willen. Als je nu ziet dat ze daar werk van maken, heeft dat wel iets moois', zegt de hoofdredacteur van NOVA.

'Ik begrijp Carels uitspraken. Hij zit nu al met een redactie in een eigen gebouw. Onafhankelijk van de NPS en de VARA en kan daar zijn goddelijke gang gaan', zegt Marc Visch van de NVJ. 'Maar voor de mensen van Netwerk is dat een ander verhaal. 'Straks moeten ze weer aparte rubriekjes maken. Straks ontbreekt het geld dat Netwerk nu nog heeft om eigen, goede reportages te maken of goede reportages uit het buitenland aan te kopen. En hoe gaan we liberaal, christelijk, progressief Haïti verslaan? Ik denk toch dat ze elke keer hetzelfde item maken, maar daar een ander etiket op plakken.' Hij was al van plan om naar aanleiding van de opmerkingen van Hagoort over 'drie keer de Volkskrant' een debat te organiseren. Dat wil hij 'op korte termijn gaan voeren'. Met als belangrijkste vraag: 'slaan we nu niet door?'. Maar debatten of niet, de herindeling is waarschijnlijk niet tegen te houden, geeft ook Visch toe: 'De eerlijkheid gebied me te zeggen dat het een gelopen race lijkt.'

Jeroen Dirks