25 jaar MTNL: ‘Helaas zijn we nog steeds niet overbodig’

Multiculturele Televisie Nederland bestaat 25 jaar. In de week van 15 februari pakt de stichting uit met speciale uitzendingen en een jubileumavond. Oud-directeur Gerard Reteig blikt terug op een kwarteeuw MTNL en de strijd voor geld en zendtijd. ‘Binnen de omroep wordt diversiteit nog steeds voornamelijk met de mond beleden.'

Sinds zijn pensionering in 2007 is Gerard Reteig nooit helemaal weggeweest. Hij buigt zich over het omvangrijke beeldarchief van MTNL waarin hij als een van de weinigen nog de weg weet. ‘Er zijn nog prachtige beelden uit de begintijd. Zoals de registratie van de installatie van het eerste Centrum Partij-gemeenteraadslid in 1986 in Amsterdam en reportages over de Chileense dictatuur en de Surinaamse Decembermoorden.' Aanleiding voor de oprichting van MTNL in 1984 was een subsidiepotje van het toenmalige ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur. ‘In die tijd werd de verkleuring van de Nederlandse samenleving steeds duidelijker zichtbaar, vooral in de grote steden. Het ministerie wilde de minderheden een stem geven met een eigen platform.' Lokale omroep Stad Radio Amsterdam nam de uitdaging aan en richtte Migranten Televisie (MTV) op, de voorloper van MTNL. MTV zond 5 uur per maand uit via SALTO op de Amsterdams kabel. ‘Het was het begin van doelgroeptelevisie.'

De organisatie van MTV bestond aanvankelijk uit gepassioneerde vrijwilligers zonder enige televisie-ervaring. Journalist en documentairemaker Reteig werd aangetrokken als eindredacteur. ‘We maakten geëngageerde televisie over onderwerpen die ons raakten, lokaal, landelijk en internationaal.' Om het aanwezige talent te ontwikkelen startte MTV een tweejarige Migranten Media Opleiding. ‘De opleiding heeft vier jaar gedraaid en leverde een hele generatie programmamakers, presentatoren, cameramensen en geluidsmensen op. Sommigen van hen konden bij ons blijven, anderen kwamen bijvoorbeeld terecht bij de landelijke omroep, zoals Prem Radhakishun (NPS), Gerrie Eickhof (NOS Journaal) en Kenneth Oostburg (ex-editor NOS-journaal, nu directeur Surinaamse TV).'

Productiehuis

In 1988 werd de subsidiekraan dichtgedraaid. ‘De toenmalige minister Brinkman wilde niet langer betalen voor migrantentelevisie en zag een taak voor de gemeentes zelf.' Amsterdam pakte de handschoen op. ‘Onze medewerkers konden we daardoor voortaan betalen, maar voor de opleiding was geen geld meer. En daarmee stopte ook de ruime aanvoer van multiculturele talenten op de Nederlandse televisiemarkt. Al bleef MTV altijd een kweekvijver, waar velen zich in de luwte konden ontwikkelen. MTV ging zich meer en meer toespitsen op televisie voor de grootste minderheden in Amsterdam: Turken, Marokkanen, Antillianen en Surinamers. ‘We maakten vier keer een half uur per week, maar wilden meer.' Voor extra inkomen om deze ambitie te bekostigen, startte MTV met het produceren voor derden. ‘We maakten onder meer voorlichtingsfilmpjes voor de gemeente, maar ook coproducties met RVU en OHM. Ondertussen bleven de gevechten over het nog steeds onontbeerlijke subsidiegeld doorgaan. ‘De medewerkers probeerden met zo min mogelijk geld hun programma's te maken.'

De financiële problemen lijken in 2001 verleden tijd. Staatssecretaris Rik van de Ploeg wil net als in Amsterdam, ook in Rotterdam, Utrecht en Den Haag diversiteit in de media aanbrengen. MTV wordt Multiculturele Televisie Nederland. ‘We gingen samenwerken met RTV West, RTV Rijnmond en RTV Utrecht. MTNL produceerde twee uur bovenlokale programmering voor de vier steden en verzorgde daarnaast het lokale Amsterdamse programma. De regionale omeroepen produceerde ieder een eigen lokaal progamma met financiering van MTNL. Als tegenprestatie zouden zij de programma's uitzenden.' Dat viel in de praktijk tegen. ‘In de tv-programmering kregen we bijvoorbeeld onmogelijke tijden. Waar het gevecht om geld was opgehouden, moesten we nu vechten voor zendtijd. Het belang van diversiteit wordt met de mond beleden, maar in de praktijk blijkt onder meer de angst voor verlies van kijkers te groot.' Na vier jaar stopte de samenwerking met Radio Rijnmond. ‘Dertig procent van het budget kwam van de gemeentes. Met de LPF aan de macht stopte de gemeente Rotterdam in 2005 haar bijdrage. Wij hadden onvoldoende geld om de Rotterdamse programmering zelf te financieren en RTV Rijnmond trok zich terug. Iets dergelijks gebeurde in 2009 ook in Den Haag.'

In 2005 sloeg MTNL een nieuwe, rustigere koers in, mede onder druk van de subsidieverstrekkers bij de gemeentes. In plaats van gericht op specifieke doelgroepen werden de uitzendingen vooral multicultureel van karakter. De voertaal werd Nederlands. De programma's worden vooral aangeboden via lokale omroepen. Reteigs opvolger Bart Römer, de huidige netmanager van Nederland 2, werkt vanaf 2007 aan het vergroten van het bereik: onder meer door uitbreiding van de samenwerking met landelijke omroepen en een verbeterde inzet van internet. De eigen website wordt interactiever én de uitzendingen van MTNL zijn sinds 2009 via Uitzending Gemist te zien. De Tegenfilm, een film over het mogelijke gevaar Geert Wilders, kon daardoor 30.000 kijkers bereiken. Op 15 januari van dit jaar volgde Jos Campman Römer op als directeur/hoofdredacteur. Aan hem de taak om MTNL nog beter op de kaart te zetten bij omroepen, subsidieverstrekkers en kijkers.

Jubileum

Maar voordat Campman echt aan de slag kan gaan, is het eerst feest. In de week van 15 februari zendt MTNL vier TV-specials uit en tijdens de jubileumavond op 17 februari houdt de Canadese professor Lorna Roth de 3^e Gerard Reteiglezing; deze jaarlijks terugkerende lezing is een eerbetoon van MTNL aan Reteig. Onder de titel Kleur in Balans gaat Roth in op de witte norm in de witte wereld van televisie maken. Aansluitend een avond fantaseren over de waarschijnlijkheid van een islamitische prins in 2035 onder de titel Mohammed van Oranje.

Terugkijkend op 25 jaar MTNL is Gerard Reteig voldaan, maar niet tevreden: ‘We hebben veel bereikt, maar helaas zijn we nog steeds niet overbodig: de weerstand tegen het bedienen van de hele multiculturele samenleving op televisie hebben we nog niet overwonnen. Dat miljoen ter stimulering van diversiteit binnen de publieke omroep is veel te weinig. Als je werkelijk verschil wilt maken, heb je een soort Deltaplan nodig. Net zoals de BBC dat deed: met harde doelstellingen, waar iedereen zich aan moet houden. In dit tempo zijn we er over 25 jaar nog niet.'

Voor meer informatie: www.25jaarmtnl.nl

Ellen Röling