‘De wereld verandert en wij moeten mee veranderen’

Een toezichthouder moet gezaghebbend zijn, vindt Tineke Bahlmann, de voorzitter van het Commissariaat voor de Media. Maar juist haar eigen organisatie ligt de laatste tijd wat onder vuur. ‘De wereld verandert en het Commissariaat moet mee veranderen.'

Ongebruikelijke situatie voor het Commissariaat: de Nationale Ombudsman doet onderzoek naar de toezichthouder op de mediawereld. Het Commissariaat moet een lijst vragen beantwoorden naar aanleiding van een klacht van Annet Betsalel, oud-directeur van de Joodse Omroep (zie elders in dit nummer). Volgens Betsalel heeft de toezichthouder niets gedaan met vermoedens die zij had over financiële misstanden bij de Joodse Omroep, en had zij als klokkenluider bescherming moeten krijgen. In plaats daarvan werd Betsalel ontslagen. Vorig jaar stapte ze naar de Nationale Ombudsman.

‘Maar wij zijn er niet voor om haar in te bescherming te nemen in een arbeidsconflict met haar werkgever', zegt Bahlmann. ‘Dat ligt niet op ons terrein. En wat haar informatie over mogelijke fraude betreft: ze wilde die wel doorspelen, maar we mochten er niets mee doen. Dat heb ik geweigerd, want als ik iets weet, wil ik als toezichthouder ook kunnen optreden. De stukken die ik van haar heb gekregen, heb ik goed bekeken, maar daarin was niets te vinden dat op fraude wees. Wel werd duidelijk dat de governance beter kon. Dat is ook gebeurd, de Joodse Omroep heeft een nieuw bestuur gekregen en het toezicht is beter van het bestuur gescheiden.'

Professioneler

De Raden van Toezicht in de omroepwereld mogen overigens van Bahlmann nog wel professioneler worden. ‘Soms schieten ze echt tekort, zoals we bij LLiNK hebben gezien. Maar we hebben ook bij de grote omroepen onderzoek gedaan, en ook daar laat de kwaliteit van het toezicht soms te wensen over. Raden van Toezicht spelen bijvoorbeeld een rol bij de aanstelling van de accountants die de jaarrekeningen controleren. Daar laten ze wel eens een steek vallen. We blijven dat volgen, steekproefsgewijs.'

Het Commissariaat gaat over de hele linie het toezicht aanscherpen. ‘We zullen bijvoorbeeld meer naar individuele contracten kijken, en niet alleen naar de jaarrekeningen. Je ziet nog steeds contracten die niet getekend of gedateerd zijn. Dat kan echt niet. Als dat zo blijft, zullen we desnoods boetes uitdelen.'

Probleem is onder meer dat de toezichthouder alleen achteraf kan controleren of de wet is nageleefd. Dat roept makkelijk het beeld op van een Commissariaat dat een beetje meeloopt met de omroepen en achter de feiten aandraaft. ‘We zijn met het ministerie van OCW aan het praten over meer bevoegdheden, zodat we eerder kunnen optreden', aldus Bahlmann. ‘We hebben andere instrumenten nodig, die de verantwoordelijke mensen persoonlijk merken. Als je een boete krijgt omdat je te hard hebt gereden, voel je dat zelf. Maar als een omroep een boete krijgt dan zegt dat daar niemand in de leiding persoonlijk iets. Dat gaat gewoon van de programmagelden af.'

Positie

Bahlmann begrijpt wel dat zeker de publieke omroepen soms slecht uit de voeten kunnen met alle regelgeving, die bovendien niet altijd even duidelijk is. Ze pleit voor een herformulering van de regel dat publieke omroepen niet dienstbaar mogen zijn aan het maken van winst door anderen. ‘Wat is ‘normale winst'? Als je alleen naar de regels kijkt, zou je bij de publieke omroep bijvoorbeeld bijna geen kinderprogramma meer kunnen maken. Daar hangt veel commercie omheen.' In het geval van de Bibaboerderij-serie van de Tros trad het Commissariaat daartegen op door een boete op te leggen. ‘Dat bleek veel omvangrijker te zijn dan we aanvankelijk wisten.'

Bij culturele producties ligt het allemaal wat anders, vindt ze, maar niettemin kijkt het Commissariaat naar de gang van zaken rond de zoektocht van de AVRO naar een hoofdrolspeelster voor de Van den Ende musical Mary Poppins. ‘Nee, niet naar aanleiding van de Kamervragen daarover, we waren al bezig. Na Evita hebben we richtlijnen opgesteld, we onderzoeken of die afspraken zijn nageleefd.'

Kamervragen en het onderzoek van de Nationale Ombudsman baren de voorzitter van het Commissariaat op zichzelf geen grote zorgen. ‘Daar moet je tegen kunnen.' Het verontrust Bahlmann meer dat het Commissariaat ineens onderwerp van discussie is geworden. ‘We moeten gezaghebbend zijn.' Het Commissariaat is zich aan het herbezinnen op z'n maatschappelijke positie. ‘We zijn toekomstverkenningen aan het doen. De wereld verandert en wij moeten mee veranderen. We moeten ons afvragen wat de maatschappij van ons verlangt. En we krijgen steeds meer taken, het toezicht op digitale diensten bijvoorbeeld komt ook bij ons te liggen. Dat vraagt nieuwe expertise.'

Bas Nieuwenhuijsen

Foto: CvdM, Tineke Bahlmann