'Er gaat een heuse schokgolf door de VRT'

Waar de Nederlandse Publieke Omroep - voorlopig - de dans lijkt te ontspringen, krijgt de VRT nu al de volle laag. De Vlaamse omroep moet niet alleen z'n begroting op orde brengen, maar ook nog eens bezuinigingen realiseren van meer dan veertig miljoen euro. Dat betekent veel minder eigen programma's en mogelijk een vlucht in aangekochte producties, zo vreest de vakbond ACV. 'Eind 2011 zullen wij afscheid hebben genomen van nog eens zo'n driehonderd werknemers.'

Topman ad interim Piet van Roe wond er geen doekjes om, vorige week op de nieuwjaarsreceptie van de VRT. 'Of we het plezierig vinden of niet - en geloof me, ik vind dit niet plezierig - we zullen het moeten doen met minder mensen', zei hij. 'De openbare omroep in Vlaanderen staat voor een moeilijke opgave', verduidelijkt Ivo Hendrix, projectleider IT bij de VRT, maar geheel vrijgesteld voor werk van het Algemeen Christelijk Vakverbond, 'omdat de Vlaamse regering op dit moment een globale besparingsoperatie uitwerkt.' In feite wil de regering de begroting weer op orde brengen na de - ook in België- enorme investeringen in bijna omvallende banken (alleen al in de KBC bank werd vijfhonderd miljoen euro gestopt). Hendrix: 'Tegen eind 2011 wil men de begroting weer in evenwicht hebben. In alle Vlaamse overheidsdiensten komen besparingen, maar twee instellingen die afhankelijk zijn van subsidies, zijn in het bijzonder getroffen. Dat zijn De Lijn, het openbaar vervoer in de steden, en de VRT.'

Het is geen toeval dat de Vlaamse regering juist voor deze twee kiest. Beide instellingen kregen de afgelopen jaren juist extra geld. De Lijn om het openbaar vervoer te stimuleren, de VRT om crossmediaal te gaan werken en te digitaliseren. Maar nu is het feest dus in één keer afgelopen. Zo worden eerdere begrotingstekorten en de - als gevolg van de crisis - tegenvallende inkomsten van reclame en sponsoring op de lopende begroting nu al niet meer (automatisch) bijgepast. Daar bovenop komt, zeer waarschijnlijk vanaf volgend jaar, een enorme bezuinigingsronde. Het plan wordt nog uitgewerkt. Niemand weet precies hoe hoog de bezuinigingen zullen uitvallen, maar Hendrix vreest dat de VRT aan het eind van 2011 in totaal 62 miljoen euro minder kan uitgeven - op een totale begroting van rond de 300 miljoen euro.

Catch 22

Officieel is er nog niets besloten, benadrukt Diane Waumans, woordvoerster van de VRT. Maar de voortekenen zijn niet positief. 'Vergeet niet dat de VRT al jaren verlies maakt. Ik wil dat de publieke omroep orde op zaken stelt', zei minister van Media, Ingrid Lieten, onlangs in het dagblad De Standaard. 'Bovendien blijf ik erbij dat de overheadkosten van de VRT, goed voor 16 procent van het totale budget, veel te hoog zijn.' Topman Van Roe heeft die uitspraak in zijn oren geknoopt. Een dag na zijn nieuwjaarstoespraak op 4 januari maakte hij bekend 'de samenwerking stop te zetten' met een van de belangrijkste mensen in zijn bedrijf, Mieke Berendsen. Berendsen was eerder netmanager van Eén, en nog niet eens zo lang algemeen directeur Media bij de VRT. Nu moet ze weg. 'Dit vertrek kadert in het vaste voornemen van de CEO om de organisatiestructuur te vereenvoudigen aan de top, bij het directiecollege van de VRT. Dan moeten er uiteraard moeilijke keuzes gemaakt worden', heet het in een officiële verklaring.

Maar het blijft niet bij een reorganisatie van de top, zo is de vrees van vakbondsman Hendrix. Aan de ene kant heeft de VRT van de regering nadrukkelijk de opdracht gekregen de dienstverlening zo weinig mogelijk te veranderen (lees: goede programma's blijven maken), aan de andere kant moet enorm worden bezuinigd. 'Dat is de catch 22 waar we nu midden in zitten', zegt Hendrix. Maar toch, simpele rekensommetjes leiden hem tot de gevolgtrekking dat er bij de VRT de komende twee jaar waarschijnlijk nog eens driehonderd van de huidige 2600 banen verdwijnen. En dat komt dan bovenop de ongeveer 150 werknemers die de afgelopen jaren al zijn verdwenen omdat de omroep het tekort op de lopende begroting aan het wegwerken is. De vakbondsman is daarmee aan de voorzichtige kant. Op verschillende websites wordt al gesuggereerd dat er voor eind 2011 nog meer banen verdwijnen bij de VRT.

Duur betaalde vedetten

Nog een simpel rekensommetje wijst uit dat de enorme bezuinigingen ook grote consequenties zullen hebben voor de programma's. Hendrix: 'Ofwel we maken minder Vlaamse producties - want die zijn duur. En we gaan meer films en andere aangekochte programma's uitzenden. We kunnen ook de programma's die we nu maken, goedkoper gaan maken.' In beide gevallen zal dat niet alleen binnen maar ook buiten de VRT problemen opleveren. Want welke keus ook wordt gemaakt, het is een extra aderlating voor de Vlaamse productiehuizen. Zij kampen al met een teruglopende orderportefeuille door de gedaalde reclameinkomsten bij de commerciële omroepen en krijgen dus klap op klap. Niet voor niets komt de Vereniging van Onafhankelijke Televisieproducenten (VOTP) nu met het voorstel voor een Televisie Ontwikkelingsfonds, een fonds dat ruimte zou moeten creëren om te (blijven) investeren in de ontwikkeling van nieuwe en originele tv-formats. Media-minister Lieten heeft al aangekondigd dat voorstel 'zeker grondig te bestuderen'.

Evengoed lijkt de VRT aan de vooravond van een ongekende afslankoperatie te staan. 'Er gaat een heuse schokgolf door de VRT', stelde de ACV eerder vast in een vlugschrift. Al is daar op de zenders zelf (nog) niets van te merken. Dat zal snel veranderen, denkt Hendrix, als straks meer duidelijkheid bestaat over wat er precies gaat gebeuren. 'Wij zijn allemaal heel boos. Maar er ligt nog geen concreet plan op tafel. Als dat er is, zal zeker en vast sprake zijn van sociale onrust', zegt hij. De vraag is of de omroepmedewerkers, mochten ze in actie komen, op de steun van kijkers en luisteraars kunnen rekenen. 'Het publiek is heel tevreden over het aanbod van de VRT. We hebben hele trouwe kijkers met een heel hoog marktaandeel. 41 procent van de Vlamingen kijkt naar programma's van de openbare omroep. Maar tegelijkertijd is er het gevoel dat de VRT vrij slordig is in de besteding van de belastinggelden. 'Die mensen bij de tv, zijn dat niet van die duur betaalde vedetten? Baden die niet in luxe?' Die discussie speelt op dit moment ook, misschien wel versterkt door de financiële crisis.'

Radio Vlaanderen Internationaal

Piet van Roe legt op dit moment de laatste hand aan een reorganisatieplan. Het is uiteindelijk de minister die de knoop moet door hakken. Verwacht wordt dat ze dat binnen een paar maanden doet. Intussen gonst het van de geruchten. Diane Waumans: 'De kranten. Ja, die zijn aan het speculeren. Maar er is nog niets zeker. Ik kan u nog niets vertellen over een plan, omdat dat plan er nog niet is.' Maar Hendrix is zich al aan het wapenen. Neem - ook al is het maar een klein voorbeeld - de Vlaamse wereldomroep. Ooit een ook door Nederlanders goedbeluisterde zender. Al in 2004 werden de uitzendingen van Radio Vlaanderen Internationaal gestopt. Wel kon de Vlaming in den vreemde toen nog op de korte golf naar de 'gewone' Vlaamse zenders luisteren. Helaas, eind vorig jaar stopten de uitzendingen per korte golf ook. De Vlaamse wereldomroep doet anno 2010 alleen nog 'iets' op een website. En nu heeft Hendrix vernomen dat zelfs die website er in het kader van de reorganisatie uit zou gaan. Hij zegt te hopen dat het zo ver niet komt.

Jeroen Dirks