Afscheid van Ad van Liempt: ‘Wat is er rooms-katholiek of protestants aan de geschiedenis?’

Het is een oogstjaar voor de scheidende ex-hoofdredacteur van Andere Tijden geworden. Zijn 28-jarige televisiecarrière sluit hij af met een succesvolle serie De Oorlog, met de Oeuvre Award van Beeld en Geluid en met een omroephistorische doorbraak door één geschiedenisredactie te vormen dwars door de omroepstructuur heen. Een terugblik maar vooral een vooruitblik van Ad van Liempt op toekomstige mogelijkheden van informatieve televisie.

‘Nooit heb ik in mijn carrière een baas aan mijn bureau gehad, die zich met de inhoud van de uitzendingen bemoeide. Of die kwam vertellen wat hij er wel of niet in wilde. Er is geen enkele sprake van druk vanuit de politiek.‘ Ad van Liempt (1949) wil er mee zeggen dat de publieke omroep zoals die in Nederland georganiseerd is, absoluut geen staatstelevisie is, zoals kwade tongen willen beweren. ‘In de beginperiode van het Journaal (jaren vijftig en zestig red.) wilde het middenveld, de zuilen, bepalen wat nieuws was en wat niet. Maar dat hield snel op. Staatsbemoeienis is nooit aan de orde geweest.' Van Liempt wilde dit punt gemaakt hebben. Hij is een man van de feiten, niet van de meningen, zoals Hugo Camps in een interview in Elsevier hem typeerde.

Prachtige score

We spreken elkaar in Bar Boon bij de ingang van het Media Park, wat luidruchtig voor een interview, maar veel aangenamer dan de kantine. Passerende omroepmedewerkers feliciteren hem met het succes van de negendelige serie De Oorlog. ‘Bijna 1 miljoen kijkers hadden we, terwijl op het andere net de laatste aflevering van Boer zoekt vrouw was met ruim 4,4 miljoen kijkers. Een prachtige score voor de publieke omroep. Een bewijs dat het ‘vermolmde bestel' nog lang niet dood is.'

Bewust heeft de redactie van De Oorlog gekozen voor de verhalende vertelling van de oorlog door de presentator die op locatie is en verhalen verzamelt. ‘Een succesvolle vorm, zoals ook de serie met Adriaan van Dis in Afrika en Jelle Brandt Corstius in de serie Van Moskou tot Magadan. Deze vorm van verhalen vertellen is succesvol. Misschien, maar dan gooi ik een steen in de vijver, is de klassieke documentaire zijn hoogtepunt voorbij. Je kunt je afvragen of daar nog voldoende publiek voor is, de uitschieters daargelaten. Natuurlijk voor de top categorie is die ruimte er wel.'

Trots

Van Liempt is trots op zijn redactie van Andere Tijden, die nu tien jaar bestaat. ‘Er is enorm veel expertise opgebouwd. Het is een kenniscentrum op dit gebied.' Van Liempt zag de erkenning daarvan in zijn benoeming in de Raad van Toezicht van het Nationaal-Historisch Museum in Arnhem. De afdeling geschiedenis van NPS en VPRO praat met het museum-in-oprichting over vormen van samenwerking.

Met de vorming van één geschiedenisredactie van NPS en VPRO, loopt Van Liempt voorop. Is de denominatie van de publieke omroepen voorbij? ‘Het is achterhaald. In geen enkel land is de omroep georganiseerd zoals hier op basis van maatschappelijke stromingen. Wat is er katholiek of protestants aan de geschiedenis? Ik wil nu wel eens echt weten wat er in de 80-jarige oorlog gebeurd is. Bij uitstek een stukje geschiedenis dat gekleurd is weergegeven door de zuilen. Er is toch geen katholieke of conservatieve zure regen? Je moet redacties op onderwerpen vormen, zoals de krant een economie- en cultuurredactie heeft. Zo is in de meeste landen de publieke omroep georganiseerd.'

Uiteraard ziet Van Liempt wel ruimte voor duiding van het nieuws in actualiteitenrubrieken. ‘Op het slot van Netwerk, zou elke dag een andere omroep zijn geluid kunnen laten horen. Maar het weergeven van het harde nieuws is niet gekleurd. Je zag het bij de verslaggeving rond de DSB-bank. NOVA, Netwerk, EénVandaag en het Journaal brachten de feiten en achtergronden zonder een spoor van identiteit.'

Weinig fiducie heeft hij in de gedachte om de kijkers van de succesvolle rubriek van Hart van Nederland binnen te halen. ‘Ik stel daar mijn vraagteken bij. Het zijn vooral nieuwe kijkers die Hart van Nederland heeft binnengehaald. Mensen die vroeger geen nieuws- of actualiteitenrubriek keken.' Hij is absoluut voor een brede publieke omroep, maar vraagt zich af als je de Hart van Nederland-kijkers naar de nieuws- of actualiteitenrubrieken wilt trekken, of je dan niet je eigen kijkers weg jaagt. ‘En dat zijn er veel. NOVA trekt naar verhouding twee tot drie keer zoveel kijkers als het bijna heilig verklaarde News Night van de BBC.'

Verankering

Van Liempt gelooft veel meer in de maatschappelijk verankering van de redacties van de publieke omroep in de samenleving. Na de geschiedenisredactie, ziet van Liempt mogelijkheden voor de vorming van een wetenschapsredactie, een cultuurredactie en één redactie drama. ‘Kenniscentra die verankerd zijn in de wetenschapswereld, de kunst- en cultuurwereld. Zoals de geschiedenisredactie dat is bij historici. Je moet het van onder af aan organiseren, vanaf de werkvloer. Van de directies moet je dat niet verwachten.' Hij had zich verzet tegen het profileren van de zenders, maar is er achteraf erg blij mee. ‘De gesprekken over samenwerking tussen de drie omroepen, NPS, VARA en VPRO zaten muurvast. Nu is er ruimte ontstaan voor nieuwe vormen van samenwerking en dat komt de publieke omroep als geheel ten goede. Daar had ik me in vergist.'

Zijn bij de Utrechtse krant Het Centrum begonnen carrière, sluit Van Liempt met het afscheid bij de omroep absoluut niet af. ‘Ik krijg weer tijd om te schrijven. Dat is het mooiste wat er is. Bovendien ben ik nog lector onderzoekjournalistiek bij de faculteit Communicatie en Journalistiek van de Hogeschool Utrecht.'

Herman Spinhof

Foto: Beeld en Geluid/Tsjitske Sluis