‘Meer vrouwen in beeld? Gewoon vragen of ze willen komen werken of spreken!

‘In vijf afleveringen van De Wereld Draait Door veertien mannelijke deskundigen en één vrouw, en dat was een zangeres.' Voormalig hoofd Info bij KRO radio Marga Miltenburg heeft in de eerste week van maart gewoon deskundigen zitten turven bij informatieve televisieprogramma's. Aan het eind van de week wist ze zeker dat haar sprekersbureau ZijSpreekt in een behoefte voorziet. ‘Ik wil meer vrouwen op de voorgrond laten treden. In de stal van de Bekende Nederlanders vind je wel vrouwen, maar mij gaat het om vrouwelijke deskundigheid.'

‘Driekwart van de talking heads op televisie is man, blank en hoogopgeleid.' Persvoorlichter Aase Kretzschmar van WOMEN Inc. kent de cijfers uit haar hoofd. ‘Slechts één op de vijf quotes in de kranten komt van vrouwen. Tachtig procent van de binnenlandse berichtgeving gaat over mannen en in zeventig procent van de kinderprogramma's van de publieke omroep spelen jongens de hoofdrol.' Om maar te zeggen dat het ‘nog steeds slecht is gesteld' met de vrouwen in de media. ‘Bij DWDD en Pauw & Witteman zie je steeds de usual suspects hun circusact opvoeren. Soms lijkt het net de McDonalds. Iedereen weet wat hij krijgt en hoe de hamburger smaakt.'

Goede balans

‘Ik vind het bijna een jaren-zeventig-discussie,' zegt Cathy Spierenburg, projectleider crossmediale kinderconcepten en media-educatie bij de publieke omroep. ‘Hij popt elke keer weer op. Ik denk zelf dat we bij Z@ppelin en Z@pp een heel goede balans weten te vinden en dat je bij ons voldoende meisjes terugvindt in de programmering. Bij de conceptontwikkeling, de presentator en de samenhang tussen de programma's kijken we voortdurend naar een goede afspiegeling van de maatschappij.' Maar, zegt Spierenburg: ‘Ik kan het niet genoeg benadrukken dat het in de jeugdprogrammering heel veel gaat om het kind en de thema's die ieder kind bezighouden.'

Actueel

Een oude discussie, maar volgens Miltenburg blijft hij actueel want ‘het schiet allemaal niet erg op.' Ze bladerde onlangs door een onderzoek van zeventien jaar geleden: Mieke, hoe is de stand? (die titel is een verwijzing naar een gevleugelde uitspraak uit de populaire quiz Hersengymnastiek waarin omroepster Mieke Melcher de puntentelling bijhield). ‘Ook toen was het verhaal dat je in informatieve televisieprogramma's vier keer en op de radio drie keer zoveel mannen telt als vrouwen. Zelf denk ik wel dat de radio nu een beter beeld geeft.' Ze heeft wel een idee hoe de impasse doorbroken kan worden. ‘Je best doen en zoeken. Er is ontzettend veel vrouwelijke deskundigheid,' zegt Miltenburg, ‘kijk maar naar de hogescholen en universiteiten, zoveel vrouwen die afstuderen. Alleen in de top is het nog iets minder, maar goed, dan moet er een stukje daaronder worden gezocht.'

Ook volgens media-onderzoeker Garjan Sterk is het een kwestie van willen. ‘Meer vrouwen in beeld? Gewoon vragen of ze willen komen werken of spreken! Programma's aankopen of produceren met interessante vrouwenrollen!' Ze voegt eraan toe het moreel verwerpelijk te vinden dat de deskundigheden van vrouwen zo ondergewaardeerd worden in de media. ‘Op deze manier blijven de mannelijke criteria dominant en is acceptatie van anderen problematisch.' Ze wijst erop dat de publieke omroep een ‘specifieke taak' heeft. Sterk: ‘Het is een publieke ruimte die door de Nederlandse belastingbetaler is gecreëerd en betaald wordt. Je mag verwachten dat een evenwichtige afspiegeling van de samenleving zichtbaar wordt in die ruimte.'

Dom

Volgens Kretzschmar is de NPO het volgens zijn eigen statuten verplicht een evenwichtig beeld te brengen. Tot voor kort werd het diversiteitsbeleid van de omroep gecoördineerd door Bureau Beeldvorming en Diversiteit (en daarvoor Meer Van Anders). Dit bureau bestaat niet meer omdat het beleid nu in het kader van gendermainstreaming is neergelegd bij de Raad van Bestuur. Maar volgens verantwoordelijk bestuurder Ruurd Bierman krijgt niet gender maar culturele diversiteit op dit moment de meeste aandacht. ‘Het is 't moeilijkst en we kunnen niet aan alles tegelijk aandacht geven.'

Garjan Sterk vindt het ‘vreselijk dom' dat de NPO op dit moment ‘geen structurele aandacht besteedt aan diversiteit in de breedte - etniciteit maar ook gender, leeftijd, functiebeperking, etc.' Ze zegt: ‘Er was een monitoringssystematiek voor programmering en representatie, maar daar is voortdurend aan gesleuteld waardoor het instrument niet meer werkt.' Ook hekelt ze de manier waarop beleidsvoornemens worden geëvalueerd. ‘Er wordt niks expliciet vastgelegd in afrekenbare criteria waardoor aandacht voor diversiteit afhankelijk wordt van persoonlijke inzet.'

Aandacht trekken

Ondertussen rest de vrouwen in de publieke omroep maar één ding: aandacht trekken. ‘Zorg dat je zichtbaar en hoorbaar bent en blijft,' zegt Spierenburg, ‘want aan de slachtofferrol hebben we niks.' Tegelijkertijd vraagt ze zich hardop af hoe bijvoorbeeld de zoektocht naar nieuwe bestuurders van de publieke omroep eigenlijk is verlopen. ‘Als je kijkt naar de nieuwe benoemingen bij de TROS, KRO, VPRO, het zijn weer veel mannen.'

Miltenburg traint vrouwen in zichtbaarheid. ‘Schrijf artikelen voor de opiniepagina's van de krant want daar kijken redacteuren naar. Meld je zelf aan bij redacties en zeg ja als ze je vragen. Dat doen mannen ook.' Zowel Miltenburg als Kretzschmar constateren dat er geen gebrek is aan vrouwen op de programmaredacties. Daar zijn vrouwen zelfs vaak in de meerderheid, maar de eindredactie wordt dan wel weer in het algemeen gevoerd door een man. Miltenburg: ‘Maar ook die kunnen een evenwichtige uitzending belangrijk vinden.'

Marlies Klooster

Twee sprekersbureau's voor vrouwen: www.zijspreekt.nl bemiddelt, beveelt deskundige vrouwen aan en draagt ze voor. Op www.womenincagency.nl zijn de namen en gegevens te vinden van 170 interessante en capabele vrouwen.