NVJ laat onderzoek doen naar intimidatie journalisten

Net als ambulancemedewerkers, conducteurs en buschauffeurs worden journalisten steeds vaker bedreigd en geïntimideerd. Zegt Thomas Bruning van de Nederlandse Vereniging van Journalisten. De NVJ heeft een verslaggevers opgeroepen om incidenten te melden en laat die onderzoeken door hoogleraar criminologie Frank Bovenkerk. 'Onderzoek op zich is altijd goed. Maar ik heb nog nooit wat meegemaakt. Laten we nou ook niet overdrijven,' reageert Eva Munnik van RTV Utrecht.

'Het respect wat er vroeger was voor de wagen van de NOS, is er niet meer', zegt secretaris Thomas Bruning van de NVJ. Volgens hem voelen journalisten, 'met name als ze met de camera op stap gaan in de probleemwijken' zich lang niet altijd veilig om hun werk te doen. Met als gevolg dat bijvoorbeeld Kanaleneiland in Utrecht en Slotervaart in Amsterdam zich als 'no go areas voor verslaggevers' kunnen ontwikkelen. Vandaar dat Bruning ruim een maand geleden onder het motto Rot op met die camera! Probleemwijken, bedreigend of uitdagend? een oproep deed aan alle collega's die actief aan verslaggeving op straat doen om hun ervaringen te melden. 'En er wordt fors gereageerd,' stelt hij nu. 'Ik merk dat we een kwetsbaar punt hebben geraakt.'

Kanaleneiland

Eva Munnik, negen jaar verslaggever bij RTV Utrecht, kent de verhalen. 'Die ploeg van RTL, die alleen nog maar vanuit de auto, rijdend, durft te filmen. Het gebeurt zelfs dat collega's uit Hilversum ons opbellen en vragen: kan ik nu wel naar Kanaleneiland? Is dat wel veilig? Maar een beetje relativeren mag ook wel. Ik heb twee jaar geleden twee weken in Ondiep gestaan. Zit geregeld in Kanaleneiland. Lombok. En ik heb nog nooit wat meegemaakt. Ja, die Marokkaanse jongens zeggen wel vaak: ´Niet filmen!´ Af en toe trekken ze de capuchon over hun hoofd. Maar ik ben in die wijken nog nooit agressief benaderd. Nou sta ik daar natuurlijk in m'n eentje met mijn camjootje blond te wezen, met een lach op mijn gezicht. Misschien komt dat minder kwetsbaar over dan een paar van die stoere cameramannen die even komen filmen. Maar toch. Ik heb wel eens gehad dat op Kanaleneiland een paar jochies achter me aan liepen. Toen dacht ik: ´Gaat het nou mij ook gebeuren?´ Kwamen ze bij me en vroegen ze: ´Waar wilt u heen, mevrouw? Wij kennen de weg hier.'

Rijtjeswoning

Niet dat Munnik geen negatieve ervaringen heeft. 'De enige keer dat ik bang was, was zeven jaar geleden. In Leersum. Een pittoresk dorpje, waar leerlingen van een school een schuurtje hadden beschilderd met dinosaurussen. Komt er een man, een blanke man uit een keurige rijtjeswoning, die het er kennelijk niet mee eens was dat die schuur was beschilderd, en die begint me toch te keer te gaan. 'Donder op met die kutcamera! Inpakken en wegwezen!' Toen heb ik dus niet gefilmd. Maar dat is al zolang geleden.'

Munniks verhaal vertoont opmerkelijke overeenkomsten met dat van Ron Flens van RTV Noord-Holland. Ook hij heeft z'n camera wel eens weggedraaid midden in Amsterdam Slotervaart, op het August Allebéplein, omdat een paar jongens 'm dat vroegen. Maar echt onplezierig werd het pas toen hij in een woonwagenkampje bezig was aan een item over een man die daar de boel intimideerde en de 'dader' tegen het lijf liep. 'Hij begon aan me te trekken. Gooide mijn camera op de grond en wilde het gefilmde materiaal hebben', aldus Flens. Hij voelde zich destijds behoorlijk onveilig, al belette het voorval hem niet om het verhaal later alsnog uit te zenden.

Samir A.

Thomas Bruning heeft het idee dat het aantal incidenten toeneemt, eigenlijk al sinds terreurverdachte Samir A. een paar jaar geleden klappen uitdeelde aan een fotograaf van De Telegraaf. Net zo goed als dat hij het idee heeft dat politie en justitie niet of nauwelijks geïnteresseerd zijn in wat journalisten overkomt. Maar echt overzicht heeft hij (nog) niet. Daar wacht hij de enquête en het onderzoek van Bovenkerk voor af, waarbij hij benadukt dat de hoogleraar niet alleen naar journalisten zal luisteren, maar ook zal praten met de 'veroorzakers' van de problemen - de jongeren in de Vogelaarwijken.

De NVJ-secretaris is bezorgd. Niet uitrukken of niet filmen is geen optie. 'Het is natuurlijk standaard dat je als journalist conflictbuurten opzoekt. Het is ook de bedoeling dat je daar als neutrale verslaggever bent, maar hoe zorg je ervoor dat die neutrale rol overkomt? Ik heb ook niet de illusie dat ik een oplossing kan brengen. Al kun je je als journalist natuurlijk wel prepareren. De NVJ is daar samen met ROOS al mee bezig. Bij RTV Rijnmond staat een pilot-training voor verslaggevers op het programma, waarin journalisten getraind worden hoe om te gaan met geweld op straat. Verder hoopt Bruning dat verslaggevers die worden bedreigd altijd aangifte doen.

Banlieu

De resultaten van het onderzoek van Bovenkerk worden op zondag 3 mei, de dag van de persvrijheid, gepresenteerd op de Universiteit Utrecht. Thema is dan 'de straat versus de verslaggever', één van de sprekers Saskia Dekkers. De correspondente van onder andere het NOS-Journaal zal spreken over de problemen die de Franse collega's ondervinden in 'hun' probleemwijken, de banlieu. Eva Munnik hoopt op enige relativering. 'Je doet ook gewoon je werk. Weet je, het irriteert me ook wel heel erg, al die mensen die zich maar onveilig voelen.... Ik heb me nog nooit onveilig gevoeld. We leven in één van de veiligste landen ter wereld.'

Jeroen Dirks